Повеќе од 500 економисти од целиот свет ги ревидираа нагоре своите прогнози за инфлацијата во 2027 година. Експертите предупредуваат дека долготрајно високите цени на енергенсите би можеле да предизвикаат нов бран поскапувања, кој нема да се ограничи само на горивата и електричната енергија, туку ќе се прелее и врз другите производи и услуги.
Особена загриженост предизвикува движењето на цените на нафтата. Според податоците наведени во извештај на Ројтерс, суровата нафта од 7 октомври се задржала над 100 долари за барел, а минатата недела надминала 117 долари, достигнувајќи го највисокото ниво во последните шест месеци. Тоа претставува раст од повеќе од 60 отсто од почетокот на конфликтот меѓу САД, Израел и Иран, кој трае речиси осум месеци.
Долготрајниот конфликт го зголемува ризикот од нарушувања во снабдувањето со енергенси, додека поскапата нафта ги зголемува трошоците за транспорт, производство и дистрибуција на стоките. Доколку овие притисоци продолжат, компаниите би можеле дел од дополнителните трошоци да ги префрлат врз потрошувачите, што дополнително би ги оптоварило семејните буџети.
„Повторно почнувам да чувствувам многу поголема загриженост поради инфлацијата“, изјави Џенет Хенри, главна глобална економистка во банката HSBC. Таа предупреди дека продолжувањето и ескалацијата на кризата на Блискиот Исток би можеле да доведат не само до повисоки цени, туку и до нивно подолго задржување на покачено ниво.
Слична загриженост изрази и Сет Карпентер, главен глобален економист во Morgan Stanley. Според него, растот на цените на енергенсите продолжува да се прелева низ светската економија, иако економската активност останува релативно стабилна. Меѓу факторите што го поддржуваат растот се големите инвестиции во технологиите за вештачка интелигенција и подобрите економски резултати од очекуваните во одредени региони.
Во текот на изминатата година, во технологиите за вештачка интелигенција биле вложени повеќе од еден билион долари, што ја поттикнало инвестициската активност и ја зајакнало отпорноста на дел од економиите. Сепак, тоа не значи дека домаќинствата се заштитени од последиците на поскапувањата, особено кога растат трошоците за храна, домување, енергија и превоз.
Дополнителен проблем претставува состојбата на финансиските пазари. Падот на цените на обврзниците во изминатите месеци доведе до заострување на финансиските услови, што може да ги зголеми трошоците за задолжување на државите, компаниите и граѓаните.
Централните банки се соочуваат со сложена задача – да ја ограничат инфлацијата, а притоа да избегнат прекумерно забавување на економската активност. Иако досега повеќето централни банки ги зголемуваа каматните стапки во ограничен обем или ги задржаа непроменети, нов раст на инфлацијата би можел да ги принуди на дополнително затегнување на монетарната политика.
Повисоките каматни стапки ги поскапуваат кредитите и можат да ги забават инвестициите и потрошувачката, со што последиците од кризата би можеле да се почувствуваат и во други делови од економијата.
Инфлацијата во меѓувреме стана и важно политичко прашање. Трошоците за живот влијаат врз расположението на гласачите и се една од главните теми во изборните кампањи ширум светот. Во пресрет на изборите за американскиот Конгрес, закажани за 3 ноември, анкетите на јавното мислење покажуваат дека граѓаните се загрижени за економската состојба и куповната моќ.
Економистите предупредуваат дека дури и ако се намалат нарушувањата на пазарот на енергенси, враќањето кон постабилни цени не мора да биде брзо. Многу ќе зависи од времетраењето на конфликтот на Блискиот Исток, движењето на цените на нафтата, одлуките на централните банки и способноста на светската економија да продолжи да расте без нов бран поскапувања.
