Денес, 23 октомври, Македонија одбележува еден од значајните датуми во својата национална историја – Денот на македонската револуционерна борба.
На 23 октомври 1893 година, според стариот календар, во Солун, во домот на книжарот Иван Хаџи Николов, шестмина македонски интелектуалци и револуционери ги поставиле темелите на Македонската револуционерна организација (МРО), од која подоцна се развила Внатрешната македонска револуционерна организација, позната низ историјата под различни имиња, меѓу кои и ВМОРО.
Организацијата се борела за ослободување на Македонија со сопствени сили, без помош од надвор. Основањето на МРО значело почеток на организираното македонско револуционерно движење што преку Илинден 1903 и Крушевската република, а потоа преку НОБ води до создавање современа самостојна македонска држава. Овој датум се поврзува со организираната борба на македонскиот народ и народите што живееле во Македонија за формирање независна држава. Во политичка смисла, борбата за автономија значела формирање самостојна држава и затоа 23 октомври симболизира континуитет на македонската борба за независност.
Основачи на организацијата биле:
Дамјан (Даме) Груев – учител и револуционер од Смилево, еден од главните иницијатори и организатори на македонското револуционерно движење.
Д-р Христо Татарчев – лекар од Ресен и прв претседател на Централниот комитет на Организацијата.
Петар Поп Арсов – учител, публицист и револуционер од Богомила, Велешко.
Иван Хаџи Николов – книжар и револуционер од Кукуш, во чиј дом се одржал историскиот основачки состанок.
Андон Димитров – учител и револуционер од Ајватово, Солунско.
Христо Батанџиев – просветен работник и револуционер од Гуменџе, Ениџевардарско.
Во време кога Македонија се наоѓала под власта на Османлиската Империја, овие шестмина дејци ја препознале потребата од организирано револуционерно движење што ќе се бори за политичка автономија, слобода и подобар живот на населението.
Организацијата била замислена како тајно револуционерно движење, со цел да ги обедини жителите на Македонија без разлика на нивната национална и верска припадност.
Нејзиното создавање означило нова етапа во македонското ослободително движење – етапа на организирана борба, револуционерна дејност, ширење на мрежата на револуционерни комитети и подготовка на народот за ослободување.
Во годините што следувале, револуционерното движење изнедрило голем број историски личности, меѓу кои Гоце Делчев, Ѓорче Петров, Јане Сандански, Никола Карев, Питу Гули и многу други дејци кои оставиле длабока трага во македонската историја.
На 2 август 1903 година започнало востанието, кое претставувало кулминација на долгогодишната револуционерна подготовка. Во текот на востанието била прогласена Крушевската Република, која и покрај своето кратко постоење останала еден од најсилните симболи на стремежот за слобода, самоуправа и достоинство.
Иако востанието било задушено, идејата за слобода продолжила да живее и да се пренесува на следните генерации.
Историскиот пат на македонската државност продолжил преку Народноослободителната борба и Првото заседание на АСНОМ на 2 август 1944 година, кога биле поставени темелите на современата македонска држава, а подоцна и преку независноста прогласена во 1991 година.
Овој датум нè потсетува дека слободата не била подарена, туку за неа се бореле генерации луѓе со храброст, упорност и пожртвуваност.
Затоа што нè потсетува на времето кога учители, просветители, лекари, интелектуалци, револуционери и обични луѓе се обединиле околу идејата за подобра иднина.
Затоа што историјата на Македонија не е само историја на борби и востанија, туку и историја на надеж, образование, култура, солидарност и стремеж кон слободен и достоинствен живот.
Денес, 133 години подоцна, наша должност е да ја чуваме историската меморија, да ги почитуваме жртвите и да ги пренесуваме вистинските историски вредности на идните генерации.
Почитта кон минатото се покажува и преку одговорноста кон сегашноста – преку љубовта кон татковината, почитувањето на различностите, зачувувањето на македонскиот јазик, културата и идентитетот, како и преку градењето праведна, демократска и просперитетна држава.
Да не дозволиме историските идеали да останат само зборови во свечените говори.
