Овошјето и зеленчукот се основа на здравата исхрана, но научните истражувања покажуваат дека нивниот нутритивен состав се менува. Некои видови денес содржат помали концентрации на одредени витамини и минерали отколку пред неколку децении. Причините не се поврзани само со квалитетот на почвата и климатските промени, туку и со современите начини на производство на храна, пишува „Popular Mechanics“.
Проблемот станал позабележителен во средината на минатиот век, со таканаречената Зелена револуција во земјоделството. Воведувањето нови сорти, современи методи на одгледување, вештачки ѓубрива и пестициди овозможило значително зголемување на приносите. Сепак, поголемото количество произведена храна не значело нужно и поголема хранлива вредност.
Намалување на важните хранливи материи
Едно од позначајните истражувања на оваа тема било објавено во 2004 година. Научниците анализирале податоци од американското Министерство за земјоделство за 43 земјоделски култури, главно зеленчук, споредувајќи ги вредностите од 1950 и 1999 година.
Резултатите покажале дека во анализираните намирници просечната содржина на калциум се намалила за 16 проценти, железото за 15 проценти, а фосфорот за девет проценти. Бил забележан и пад на протеините, витаминот Ц и рибофлавинот, односно витаминот Б2, чија содржина се намалила за дури 38 проценти.
Сепак, истражувачите нагласуваат дека не се намалиле сите хранливи материи и дека резултатите не биле исти кај секоја намирница. На разликите можеле да влијаат и промените во методите на мерење, како и различните сорти што се одгледувале во двата периода.
Поголем принос наместо поголема хранлива вредност
Едно од можните објаснувања е тоа што современото земјоделство сè повеќе се потпира на сорти што растат брзо, даваат поголеми приноси и се поотпорни на болести.
Таквите растенија овозможуваат производство на повеќе храна на иста површина, но тоа не значи дека содржат и повеќе витамини и минерали. Кај некои култури, зголемувањето на приносот е поврзано со намалување на концентрацијата на одредени хранливи материи.
Како влијаат климатските промени?
Дополнителна загриженост предизвикуваат климатските промени. Истражувањата покажуваат дека зголемената концентрација на јаглерод диоксид во атмосферата може да влијае врз хемискиот состав на растенијата.
Експериментите со ориз покажале дека покаченото ниво на јаглерод диоксид може да ја намали содржината на протеини и одредени минерали. Ова е особено важно бидејќи оризот е основна храна за милијарди луѓе ширум светот.
Во овој контекст, научниците зборуваат за феноменот „скриен глад“. Станува збор за состојба во која човек внесува доволно калории, но не добива доволни количества витамини и минерали. Така, и покрај чувството на ситост, организмот може да страда од недостиг на важни хранливи материи.
Овој проблем особено ги погодува луѓето чија исхрана се заснова на ограничен број намирници, како и децата, бремените жени и другите почувствителни групи.
Дали постојат решенија?
Научниците бараат начини за подобрување на хранливата вредност на земјоделските култури. Едно од можните решенија е биофортификацијата, односно развојот на растенија што природно содржат поголеми количества важни витамини и минерали.
Ова може да се постигне преку избор и вкрстување сорти, приспособување на ѓубрењето и примена на биотехнолошки методи.
Пример за ваков пристап е слаткиот компир богат со бета-каротен, кој организмот го претвора во витамин А. Тој може да помогне во подобрувањето на внесот на овој витамин кај населението што е изложено на ризик од негов недостиг. Се истражуваат и житни култури со поголема содржина на железо.
Сепак, не е доволно новите сорти да бидат само побогати со хранливи материи. Тие треба да бидат отпорни на болести и временски услови, да даваат добри приноси и да бидат достапни за земјоделците.
Дали треба да јадеме помалку овошје и зеленчук?
Одговорот е не. И покрај можните промени во нивниот нутритивен состав, овошјето и зеленчукот и понатаму се важен дел од здравата исхрана.
Научниците препорачуваат разновидна исхрана со различни видови овошје и зеленчук, наместо секојдневно да се потпираме само на неколку омилени намирници.
Колку е поразновидна исхраната, толку е поголема веројатноста организмот да добие широк спектар витамини, минерали и други корисни материи.
Затоа, најважно е да продолжиме редовно да консумираме овошје и зеленчук, притоа избирајќи различни видови и бои. На тој начин полесно ќе обезбедиме разновиден внес на хранливи материи неопходни за нормално функционирање на организмот.
